Skip to content

aydincan/turk-hukuku-ve-gemini / skills/idari-yargilama

idari-yargilama

Verified

İdari yargılama: 2577 sayılı İYUK — iptal ve tam yargı davaları, dava açma süreleri ve dava şartları (ehliyet/menfaat), yürütmenin durdurulması, idari merci tecavüzü ve istinaf/temyiz. Bu beceriyi İdari Yargılama Usulü (İYUK) alanındaki sorular, olaylar ve belgeler için kullan (iptal davası, tam yargı davası, yürütmenin durdurulması, dava açma süresi, ehliyet menfaat, ön karar, istinaf, yetki). Alan dışı konularda tetiklenme.

references/_metodoloji.md

View on GitHub
# İdari Yargılama Usulü (İYUK) — Metodoloji Referansı

## Alanın sistematiği
İdari yargı, idarenin kamu gücü kullanarak tesis ettiği işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkları, adli yargıdan ayrı bir düzende çözer (Anayasa m.125; 2575 sayılı Danıştay K.; 2576 sayılı BİM-İdare-Vergi Mahkemeleri K.; 2577 sayılı İYUK). Uyuşmazlığın görüldüğü düzen, kararın yazımından önce çözülmesi gereken ilk sorundur: hukuki sebep adli mi yoksa idari mi? Bir işlem/eylem kamu hizmetinin yürütülmesinden ve kamu gücünden kaynaklanıyorsa idari yargı görevlidir. Uyuşmazlık Mahkemesi (2247 sayılı Kanun) görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözer.

İYUK iki temel dava tipi tanır: **iptal davası** (İYUK m.2/1-a) ve **tam yargı davası** (İYUK m.2/1-b). İptal davası bir hukuka uygunluk (objektif) denetimidir; idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden hukuka aykırılığı incelenir. Tam yargı davası ise sübjektif bir tazmin/eski hâle iade davasıdır; idari işlem veya eylemden kaynaklanan kişisel hak ihlali ve zarar giderilir. Üçüncü kategori, idari sözleşmelerden doğan davalardır (İYUK m.2/1-c).

## Başat normlar ve madde atıfları
- **Görevli yargı kolu**: Anayasa m.125; İYUK m.1, m.2.
- **Dava açma süresi**: Genel kural; Danıştay ve idare mahkemelerinde 60 gün, vergi mahkemelerinde 30 gün (İYUK m.7). Özel kanun süreleri saklıdır (ör. 2942 sayılı Kamulaştırma K., 4734/4735 sayılı kamu ihale mevzuatı, 6458 sayılı YUKK).
- **Dava şartları**: Ehliyet ve menfaat/kişisel hak ihlali (İYUK m.2); dilekçeler üzerine ilk inceleme (İYUK m.14) ve ret/merci tayini sebepleri (İYUK m.15).
- **İdari başvuru (zorunlu/ihtiyari)**: Üst makama/işlemi yapan makama başvuru ve sürenin durması (İYUK m.11); idari merci tecavüzü (İYUK m.15/1-e).
- **Tam yargıda ön başvuru**: İdari eylemlerden doğan zararlarda eylem tarihinden itibaren 1 yıl ve her hâlde 5 yıl içinde idareye başvuru zorunluluğu (İYUK m.13).
- **Yürütmenin durdurulması**: İYUK m.27; iki şartın birlikte gerçekleşmesi (telafisi güç/imkânsız zarar + açık hukuka aykırılık) ve gerekçe zorunluluğu.
- **Dilekçeler ve cevap**: Dava dilekçesi unsurları ve savunma süreleri (İYUK m.3, m.5, m.16).
- **Kanun yolları**: İstinaf (BİM, İYUK m.45) ve temyiz (Danıştay, İYUK m.46); kararın düzeltilmesi kaldırılmıştır.
- **İvedi yargılama ve grup davalar**: İYUK m.20/A, m.20/B özel rejimleri.

## Çalışma yöntemi
1. **Tasnif**: Önce yargı kolu (idari mi?), sonra dava tipi (iptal/tam yargı/sözleşme) belirlenir.
2. **Süre haritası**: İşlemin tebliğ/öğrenme tarihi tespit edilir; m.7 genel süresi, m.11 başvurusunun durdurucu etkisi, m.13 ön başvurusu ve varsa özel kanun süresi birlikte hesaplanır. Süreler kamu düzenindendir; resen incelenir.
3. **Dava şartı süzgeci**: Ehliyet, menfaat/kişisel hak, husumet (davalı idare), kesin ve yürütülebilir işlem, görev-yetki (İYUK m.32 vd.) sırayla kontrol edilir.
4. **Esas denetimi**: İptalde beş unsur (yetki-şekil-sebep-konu-maksat); tam yargıda kusur/kusursuz sorumluluk, illiyet ve zarar.
5. **Geçici koruma**: m.27 YD talebinin koşulları ve gerekçesi ayrı kurgulanır.

## Kaynak hijyeni
Mevzuat madde/fıkra/bent ile verilir. İçtihat için Danıştay daire kararları (karararama.danistay.gov.tr), AYM bireysel başvuru kararları (kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr) ve İçtihatları Birleştirme Kurulu kararları esas/karar no, tarih ve daire ile doğrulanmadan zikredilmez. Danıştay daireleri arası görev bölümü ve güncel İYUK değişiklikleri (özellikle parasal istinaf/temyiz sınırları yıllık güncellenir) mutlaka teyit edilmelidir.
slack-gif-creatoranthropics/skillsKnowledge and utilities for creating animated GIFs optimized for Slack. Provides constraints, validation tools, and animation concepts. Use when users request animated GIFs for Slack like "make me a GIF of X doing Y for Slack."Stars: 198kUpdated Claude CodeCodexVerifiedInstall
ponytailDietrichGebert/ponytailLazy senior dev mode for any coding task: the smallest change that fully solves it, and a reply a busy human understands in one read.Stars: 196kUpdated Claude CodeCodexVerifiedInstall
ponytail-debtDietrichGebert/ponytailHarvest every shortcut: comment into one debt ledger, so deferrals get tracked instead of forgotten. One-shot report.Stars: 196kUpdated Claude CodeCodexVerifiedInstall
ponytail-debtDietrichGebert/ponytailList every `shortcut:` comment (and older `ponytail:` ones) as a debt ledger. One-shot report, changes nothing. Use for "ponytail debt", "what did ponytail defer", "list the shortcuts", /ponytail-debt.Stars: 196kUpdated Claude CodeCodexVerifiedInstall