Skip to content

aydincan/turk-hukuku-ve-gemini / skills/haksiz-fiil-tazminat

haksiz-fiil-tazminat

Verified

Haksız fiil sorumluluğu: TBK m.49 vd. unsurları (fiil, hukuka aykırılık, kusur, zarar, illiyet), kusursuz sorumluluk halleri, maddi/manevi tazminatın hesabı, destekten yoksun kalma ve tazminattan indirim sebepleri. Bu beceriyi Haksız Fiil ve Tazminat Hukuku alanındaki sorular, olaylar ve belgeler için kullan (haksız fiil, kusur, illiyet bağı, maddi tazminat, manevi tazminat, kusursuz sorumluluk, destekten yoksun kalma, TBK m.49). Alan dışı konularda tetiklenme.

references/_metodoloji.md

View on GitHub
# Haksız Fiil ve Tazminat Hukuku — Metodoloji Referansı

## Alanın sistematiği
Haksız fiil, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nda (TBK) borç ilişkisinin üç ana kaynağından biridir (sözleşme ve sebepsiz zenginleşme yanında). Düzenleme TBK m.49-76 arasındadır. Sistematik olarak iki büyük kola ayrılır: (i) kusura dayanan genel haksız fiil sorumluluğu (m.49) ve (ii) kusura bağlı olmayan kusursuz (objektif) sorumluluk halleri — hakkaniyet (m.65), özen/adam çalıştıran (m.66), hayvan bulunduran (m.67), yapı maliki (m.69), tehlike sorumluluğu (m.71). Çalışma yöntemi daima unsur analizidir: somut olay önce genel kural süzgecinden geçirilir; ardından özel/objektif bir sorumluluk normu, kusur sorumluluğuyla yarışmalı (seçimlik) olarak değerlendirilir. Aynı fiil hem sözleşmeye aykırılık hem haksız fiil oluşturuyorsa talep haklarının yarışması (içtihatla seçimlik kullanım) gündeme gelir; bu, zamanaşımı ve ispat yükü açısından kritiktir.

## Başat normlar ve madde atıfları
- **Genel kural ve unsurlar:** TBK m.49 (kusurlu ve hukuka aykırı fiille zarar). Ahlaka aykırı fiille kasten zarar: m.49/2.
- **Tazminatın belirlenmesi:** Zarar ve kusurun ağırlığı m.51; indirim sebepleri (zarar görenin kusuru, durumun ağırlaştırılması) m.52; hâkimin zararı tam tespit edememesi m.50/2.
- **Ölüm ve bedensel zarar:** m.53 (cenaze gideri, tedavi, çalışma gücü kaybı, destekten yoksun kalma); bedensel zararlar m.54; belirlenmesi m.55 (sigorta/sosyal güvenlik mevzuatındaki sınırlamalarla bağlı kalınamayacağına dair içerik).
- **Manevi tazminat:** Bedensel bütünlük/ölüm hâlinde m.56; kişilik hakkı ihlalinde TMK m.24-25 ile birlikte TBK m.58.
- **Hukuka uygunluk:** m.63 (üstün özel/kamu yararı, zarar görenin rızası, meşru savunma, zorda kalma/iztırar, hakkın kullanılması, kamu gücü kullanımı).
- **Kusursuz sorumluluk:** Hakkaniyet m.65; adam çalıştıran m.66; hayvan bulunduran m.67-68; yapı malikinin sorumluluğu m.69-70; tehlike sorumluluğu (önemli ölçüde tehlike arz eden işletme) m.71; rücu m.62.
- **Zamanaşımı:** m.72 (zarar ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl; her hâlde fiil tarihinden 10 yıl; fiil aynı zamanda suç ise daha uzun ceza zamanaşımı uygulanır).
- **Ceza-hukuk ilişkisi:** TBK m.74 (ceza hâkiminin kararıyla bağlılık ve sınırları). Müteselsil sorumluluk m.61-62.

## Çalışma yöntemi
1. **Vakıa-unsur altlaması:** Fiil → hukuka aykırılık → kusur → zarar → uygun illiyet bağı zincirini ayrı ayrı kur.
2. **Norm seçimi:** Önce m.49; sonra olaya özgü objektif sorumluluk normu (m.66-71) ve özel kanunlar (KTK m.85 trafik; 2918 trafikte işleten; 6098 dışı özel rejimler).
3. **Zarar kalemlendirme:** Maddi (fiili zarar + yoksun kalınan kâr) ve manevi olarak ayrıştır; ölüm/bedensel zararda m.53-56 kalemleri tek tek hesaplat.
4. **Süre ve usul:** Zamanaşımı (m.72) ve görev/yetki (HMK m.16 haksız fiilin işlendiği veya zararın doğduğu yer) erken kontrol edilir.

## Kaynak hijyeni
Mevzuat madde/fıkra ile verilir; TBK 01.07.2012'de yürürlüğe girmiştir, mülga 818 sayılı BK (m.41 vd.) ile karşılaştırma gerektiğinde belirtilir. İçtihat yalnızca mahkeme + daire + esas/karar no + tarih ile anılır; doğrulama için karararama.yargitay.gov.tr kullanılır. Haksız fiil/tazminat içtihadı ağırlıkla Yargıtay 4. HD, trafik/sigorta için 17. HD ve birleşme sonrası ilgili daireler, destekten yoksun kalmada 4. ve 17. HD çizgisinde izlenir; daireler zaman içinde değiştiğinden güncel daire `[doğrulanacak]` işaretlenir. Tazminat hesapları (çalışma gücü kaybı, destek payı) aktüer/bilirkişi raporu ve TRH/PMF yaşam tablosu dayanağıyla gösterilir; sahte esas/karar numarası ASLA yazılmaz.
slack-gif-creatoranthropics/skillsKnowledge and utilities for creating animated GIFs optimized for Slack. Provides constraints, validation tools, and animation concepts. Use when users request animated GIFs for Slack like "make me a GIF of X doing Y for Slack."Stars: 198kUpdated Claude CodeCodexVerifiedInstall
ponytailDietrichGebert/ponytailLazy senior dev mode for any coding task: the smallest change that fully solves it, and a reply a busy human understands in one read.Stars: 196kUpdated Claude CodeCodexVerifiedInstall
ponytail-debtDietrichGebert/ponytailHarvest every shortcut: comment into one debt ledger, so deferrals get tracked instead of forgotten. One-shot report.Stars: 196kUpdated Claude CodeCodexVerifiedInstall
ponytail-debtDietrichGebert/ponytailList every `shortcut:` comment (and older `ponytail:` ones) as a debt ledger. One-shot report, changes nothing. Use for "ponytail debt", "what did ponytail defer", "list the shortcuts", /ponytail-debt.Stars: 196kUpdated Claude CodeCodexVerifiedInstall