Skip to content

aydincan/turk-hukuku-ve-gemini / skills/hukuk-metodolojisi

hukuk-metodolojisi

Verified

Türk hukukunda yöntem ve hukuk uygulaması: TMK m.1 çerçevesinde lafzî/amaçsal/sistematik/tarihsel yorum, kıyas ve evleviyet, hâkimin hukuk yaratması, kanun boşluğu, içtihat çalışması ve gerekçeli (mütalaa) üslubu. Bu beceriyi Hukuk Metodolojisi ve Yorum alanındaki sorular, olaylar ve belgeler için kullan (hukuk metodolojisi, yorum, kıyas, amaçsal yorum, hâkimin hukuk yaratması, TMK m.1, boşluk doldurma, menfaatler içtihadı). Alan dışı konularda tetiklenme.

references/_metodoloji.md

View on GitHub
# Hukuk Metodolojisi ve Yorum — Metodoloji Referansı

## Alanın sistematiği
Hukuk metodolojisi, somut bir uyuşmazlığa hangi normun, nasıl uygulanacağını disipline eden çalışma sanatıdır. Türk hukukunda bunun anayasası TMK m.1'dir: hâkim önce kanunun lafzına ve ruhuna göre uygulanabilir bir hüküm arar; kanunda hüküm yoksa örf ve âdet hukukuna göre, o da yoksa kendisi kanun koyucu olsaydı nasıl bir kural koyacak idiyse ona göre karar verir; bunu yaparken bilimsel görüşlerden ve yargı kararlarından (içtihat) yararlanır. Metodoloji bu üç katmanı — yorum, boşluk doldurma, hâkimin hukuk yaratması — birbirinden ayırmayı ve doğru sıraya koymayı öğretir.

## Başat normlar ve atıflar
- **TMK m.1**: Yorum, kaynaklar hiyerarşisi, örf-âdet ve hâkimin hukuk yaratması.
- **TMK m.2**: Dürüstlük kuralı ve hakkın kötüye kullanılması — sonuç düzeltici (korrektif) süzgeç.
- **TMK m.3**: İyiniyetin korunması; m.4: hâkimin takdir yetkisi (hak ve nısfetle karar).
- **TMK m.5**: Genel hükümlerin (TMK/TBK) diğer özel hukuk ilişkilerine kıyasen uygulanması.
- **TMK m.6**: İspat yükünün dağılımı (kanunda aksine hüküm yoksa, iddia eden ispatla yükümlüdür).
- **Anayasa m.2, m.10, m.11, m.13, m.90/5, m.138, m.153**: Hukuk devleti, eşitlik, Anayasa'nın bağlayıcılığı ve üstünlüğü, sınırlama rejimi, usulüne göre yürürlüğe konmuş milletlerarası sözleşmelerin (özellikle AİHS) kanunlara üstünlüğü, hâkimin Anayasa-kanun-hukuka bağlılığı, AYM kararlarının bağlayıcılığı. Anayasaya uygun yorum (verfassungskonforme Auslegung) buradan beslenir.
- **TBK m.19**: Sözleşmelerin yorumunda gerçek ve ortak iradenin esas alınması (lafza takılmama) — metodolojinin özel hukuktaki izdüşümü.
- **TCK m.2**: Ceza hukukunda kıyas yasağı ve kıyasa yol açacak genişletici yorum yasağı — yöntemin alana göre değiştiğinin en keskin örneği.

## Çalışma yöntemi (altlama / subsumption)
1. **Olayı sabitle**: Hukuken önemli vakıaları çıplak biçimde ayıkla; nitelendirmeyi sonraya bırak.
2. **Normu seç**: Uygulanabilir kuralı ve onunla yarışan/onu sınırlayan normları (lex specialis, lex posterior, lex superior) belirle.
3. **Yorumla**: Lafzî (sözel), sistematik, tarihsel ve amaçsal (gai/teleolojik) yöntemleri birlikte kullan; amaçsal yorum genellikle tacı keser. Menfaatler içtihadı (Interessenjurisprudenz) ile normun koruduğu menfaati tart.
4. **Boşluk mu?**: Gerçek boşluk (kural yok) ile örtülü boşluk/kanun içi boşluk (kural var ama amacına aykırı kapsamda) ayrımını yap. Kıyas (analoji), evleviyet (a fortiori — *argumentum a maiore ad minus / a minore ad maius*) ve aksiyle kanıt (*argumentum a contrario*) araçlarını seçici kullan.
5. **Hukuk yaratma**: Boşluk varsa TMK m.1/2-3 uyarınca kuralı kur; çözümü genelleştirilebilir (her benzer olayda tutarlı) biçimde formüle et.
6. **Korrektif denetim**: Sonucu TMK m.2 dürüstlük ve hakkın kötüye kullanılması süzgecinden geçir.

## Kaynak hijyeni
Mevzuatı her zaman madde/fıkra/bent ile ver; yürürlük ve değişiklik tarihini gözet. İçtihat yalnızca mahkeme + daire + esas/karar numarası + tarih ve doğrulanabilir kaynakla anılır. Karar numarası model hafızasından **uydurulmaz**; ilkesel atıf yapılır ve künye `[doğrulanacak]` işaretiyle bırakılır. Resmî kaynaklar: mevzuat.gov.tr, karararama.yargitay.gov.tr, karararama.danistay.gov.tr, kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr. Doktrin yazar-eser-baskı-sayfa ile gösterilir. Yorum görüşü ile yürürlükteki kuralı asla karıştırma; tartışmalı noktada azınlık/çoğunluk görüşünü ayır.
slack-gif-creatoranthropics/skillsKnowledge and utilities for creating animated GIFs optimized for Slack. Provides constraints, validation tools, and animation concepts. Use when users request animated GIFs for Slack like "make me a GIF of X doing Y for Slack."Stars: 198kUpdated Claude CodeCodexVerifiedInstall
ponytailDietrichGebert/ponytailLazy senior dev mode for any coding task: the smallest change that fully solves it, and a reply a busy human understands in one read.Stars: 196kUpdated Claude CodeCodexVerifiedInstall
ponytail-debtDietrichGebert/ponytailHarvest every shortcut: comment into one debt ledger, so deferrals get tracked instead of forgotten. One-shot report.Stars: 196kUpdated Claude CodeCodexVerifiedInstall
ponytail-debtDietrichGebert/ponytailList every `shortcut:` comment (and older `ponytail:` ones) as a debt ledger. One-shot report, changes nothing. Use for "ponytail debt", "what did ponytail defer", "list the shortcuts", /ponytail-debt.Stars: 196kUpdated Claude CodeCodexVerifiedInstall